Kanser tedavisinde yeni bir çığır açması beklenen ve kolon kanserine odaklanan yapay zekâ destekli "organoid" projesi, hem Türkiye’de hem de dünyada ilk olma özelliği taşıyan detaylarıyla kamuoyuna tanıtıldı. Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıp Bilişimi ve Biyoistatistik Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Uğur Sezerman liderliğinde yürütülen çalışma, kanser tedavisindeki klasik "deneme-yanılma" dönemini kapatarak, hastaya özel en etkili ilacın laboratuvar ortamında kopyalanan tümör dokusu üzerinde belirlenmesini sağlıyor.
İzmir Biyotıp ve Genom Merkezi’nden Baş Araştırmacı Prof. Dr. Esra Erdal iş birliğiyle hayata geçirilen proje kapsamında, hastadan alınan tümör dokusu laboratuvarda üç boyutlu bir "mini organ" (organoid) modeli haline getiriliyor. Bu yöntem sayesinde, tedavi süreci başlamadan önce hastanın tümörüne en etkili olacak ilaç kombinasyonları, hastanın vücudu yerine laboratuvardaki bu biyolojik kopya üzerinde test ediliyor.
Yapay Zekâ ve Çok Katmanlı Analiz Bir Arada
Projenin temelinde yatan biyoenformatik yaklaşımlar, DNA dizileme teknolojilerinin sağladığı devasa veri yığınlarını analiz etmek için yapay zekâ algoritmalarından yararlanıyor. Prof. Dr. Uğur Sezerman, kanser dokusunun oldukça heterojen bir yapıya sahip olduğunu ve her hastada farklı tetikleyici mekanizmaların ("driver") bulunduğunu ifade ediyor. Proje kapsamında geliştirilen "PANACEA" yöntemi ile tümörün dijital haritası çıkarılarak, hangi genetik değişimlerin hastalığı büyüttüğü tespit ediliyor.
Sadece DNA verileriyle sınırlı kalınmayan çalışmada; transkriptom, epigenetik ve metabolik verileri kapsayan "omik" analizler gerçekleştiriliyor. Bu çok katmanlı verilerin yapay zekâ ile işlenmesi sonucunda, yaklaşık 6 hafta gibi kısa bir sürede hastanın dirençli olduğu ilaçlar elenerek, doğrudan sonuç verecek tedavi seçenekleri klinisyene raporlanıyor.
Hayvan Deneylerine İhtiyacı Azaltacak Devrim
Laboratuvar ortamında üretilen organoidlerin, tümörün biyolojik davranışlarını ve hücresel mimarisini büyük oranda taklit ettiğini belirten uzmanlar, bu durumun bir diğer önemli kazanımının ise hayvan deneylerine duyulan ihtiyacın azalması olduğunu vurguluyor. FDA tarafından da onaylanan organoid kullanımı, ilaçların doğrudan insan hücresi kopyası üzerinde denenmesine olanak tanıdığı için daha güvenilir sonuçlar vadediyor.
İlk Hedef Son Evre Hastalar, Gelecek Hedef Klinik Rutin
TEYDEB onayı alan proje kapsamında, önümüzdeki 2 yıl içerisinde 30 hasta üzerinde uygulama yapılması planlanıyor. İlk aşamada mevcut tüm tedavilere yanıt vermemiş son evre kolon kanseri hastalarında uygulanacak olan bu kişiye özel yaklaşımın, 5 yıl içerisinde klinik bir rutin haline gelmesi ve meme kanseri gibi diğer türleri de kapsaması hedefleniyor.
Yöntemin yaygınlaşmasıyla birlikte, kanser hastalarının etkisiz tedavilerle zaman kaybetmesinin, maddi ve biyolojik yük altına girmesinin önüne geçilmesi amaçlanıyor. Uzmanlar, "hastalık yoktur, hasta vardır" ilkesinden yola çıkarak, tümörü tam olarak anlamadan tedaviye başlanmaması gerektiğinin altını çiziyor.
Yorumlar
Kalan Karakter: