Tarım ve Orman Bakanlığı’nın yayımladığı yeni düzenleme, Türkiye’de gıda sektöründe önemli bir dönemin kapısını araladı. 20 Mayıs 2026 tarihli Resmî Gazete’de yürürlüğe giren “Türk Gıda Kodeksi Yeni Gıdalara İlişkin Uygulama Tebliği” ile birlikte artık bazı ürünlerin market raflarına çıkabilmesi için kapsamlı bilimsel değerlendirmelerden geçmesi gerekecek.
Özellikle son yıllarda dünyada hızla yaygınlaşan yeni nesil gıda ürünleri, farklı üretim teknikleriyle geliştirilen içerikler ve yurtdışından gelen geleneksel ürünler için yeni bir denetim sistemi kurulmuş oldu. Düzenleme sadece büyük gıda şirketlerini değil, ithalatçıları, takviye edici gıda üreticilerini ve yeni ürün geliştiren girişimleri de yakından ilgilendiriyor.
HANGİ ÜRÜNLER “YENİ GIDA” SAYILACAK?
Yeni tebliğle birlikte hangi ürünlerin “yeni gıda” kapsamında değerlendirileceği de netleşti. Buna göre;
- Türkiye’de daha önce yaygın tüketim geçmişi bulunmayan ürünler,
- Yeni teknolojilerle üretilen gıdalar,
- Tasarlanmış nanomateryal içeren ürünler,
- Yurtdışından gelen bazı geleneksel gıdalar
doğrudan piyasaya sunulamayacak.
Bu ürünler önce bilimsel değerlendirmeden geçirilecek. Güvenilir bulunmayan ürünlerin satışına izin verilmeyecek.
Uzmanlar, özellikle son dönemde internet üzerinden satışa sunulan bazı “mucize ürünler”, yeni nesil takviyeler ve farklı içeriklere sahip ithal gıdalar açısından düzenlemenin kritik önem taşıdığına dikkat çekiyor.
ŞİRKETLER İÇİN YENİ DÖNEM: DOSYA HAZIRLAMAYAN SATIŞ YAPAMAYACAK
Tebliğe göre artık firmalar yalnızca ürün etiketiyle başvuru yapamayacak. Bakanlığa kapsamlı teknik dosyalar sunmaları gerekecek.
Başvuru dosyalarında şu başlıklar yer alacak:
- Bilimsel veri ve araştırmalar,
- Toksikolojik çalışmalar,
- Risk değerlendirmeleri,
- Kullanım seviyesi analizleri,
- Üretim süreci detayları,
- Güvenilirlik raporları.
Başvurular önce ön incelemeye alınacak, ardından detaylı bilimsel değerlendirme yapılacak.
Sektör temsilcileri, özellikle küçük işletmeler açısından bu sürecin maliyetli olabileceğini ancak tüketici güvenliği açısından önemli bir adım olduğunu belirtiyor.
“BU ÜRÜN YENİ GIDA MI?” SORUSUNA RESMİ KARAR VERİLECEK
Yeni sistemin en dikkat çeken başlıklarından biri de “danışma mekanizması” oldu.
Firmalar artık bir ürünün yeni gıda sayılıp sayılmadığını doğrudan Tarım ve Orman Bakanlığı’na sorabilecek.
Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü;
- Başvuruyu inceleyecek,
- Gerekirse ek bilgi talep edecek,
- En geç 4 ay içinde resmi karar verecek.
Karar sonucunda ürünün;
- Yeni gıda olduğu,
- Yeni gıda olmadığı,
- Ya da yalnızca takviye edici gıdalarda yeni gıda sayılmadığı
resmen bildirilecek.
Bu sistemin özellikle ithal ürünlerde yaşanan belirsizlikleri azaltması bekleniyor.
GİZLİLİK TALEBİ YAPILABİLECEK AMA HER ŞEY GİZLENEMEYECEK
Yeni tebliğ, şirketlere bazı ticari bilgilerin gizli tutulması için başvuru hakkı da tanıyor. Ancak Bakanlık her bilginin gizli sayılmasına izin vermeyecek.
Örneğin;
- Firma adı,
- Ürünün adı,
- Ürün açıklamaları,
- Çalışma özetleri,
- Analiz yöntemleri
gizli bilgi kapsamına alınamayacak.
Bu maddeyle birlikte hem ticari sırların korunması hem de kamuoyunun bilgilendirilmesi arasında denge kurulması hedefleniyor.
YURTDIŞINDAN GELEN GELENEKSEL GIDALAR İÇİN AYRI SİSTEM GELİYOR
Düzenlemenin dikkat çeken bir diğer bölümü ise yabancı ülkelerde uzun yıllardır tüketilen geleneksel gıdalar oldu.
Türkiye’de satışa sunulmak istenen bu ürünler için de özel başvuru sistemi uygulanacak.
Firmalar;
- Güvenilir tüketim geçmişini,
- Bilimsel verileri,
- Risk analizlerini
dosya halinde Bakanlığa sunacak.
Bilimsel Komisyon tarafından güvenilirlik açısından itiraz gelmesi halinde ise süreç yeniden değerlendirilecek.
Özellikle son yıllarda sosyal medyada popüler hale gelen egzotik ürünler ve farklı ülkelere ait geleneksel gıdaların bu kapsamda değerlendirilebileceği belirtiliyor.
AB UYUMU DETAYI DİKKAT ÇEKTİ
Tebliğde Avrupa Birliği mevzuatına uyum vurgusunun açık şekilde yer alması da dikkat çekti.
Düzenlemede, Avrupa Birliği’nin yeni gıda sistemleri esas alınarak Türkiye’de benzer bir yapı oluşturulduğu belirtildi.
Böylece hem ithalat süreçlerinin hem de uluslararası gıda ticaretinin daha uyumlu hale gelmesi amaçlanıyor.
Gıda sektöründe faaliyet gösteren bazı şirketler, yeni sistemin Türkiye’deki ürün güvenliği standartlarını yükselteceğini savunurken, bazı üreticiler ise süreçlerin uzun sürmesinden endişe ediyor.
KURALLARA UYMAYANLARI NE BEKLİYOR?
Tebliğde yer alan kurallara aykırı hareket eden firmalar için ilgili mevzuat kapsamında yaptırım uygulanacağı da açıkça belirtildi.
Uzmanlara göre özellikle internet üzerinden kontrolsüz şekilde satılan bazı ürünlerin artık daha sıkı denetim altına alınması bekleniyor.
Türkiye’de ilk kez bu kadar kapsamlı şekilde tanımlanan “yeni gıda” sistemiyle birlikte, önümüzdeki dönemde market raflarında yer alacak bazı ürünlerin bilimsel inceleme süreçleri daha fazla tartışılacak gibi görünüyor.
Yorumlar
Kalan Karakter: