Enerji, nükleer ve madencilik alanlarında yürütülen araştırma ve geliştirme faaliyetlerinde ortaya çıkan buluş ve teknolojilerin yönetimine ilişkin önemli bir düzenleme yürürlüğe girdi. 13 Mart 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan yönetmelikle Türkiye Enerji, Nükleer ve Maden Araştırma Kurumu bünyesinde geliştirilen fikrî ve sınai ürünlerin korunması, tescili, teknoloji transferi ve gelir paylaşımına ilişkin usul ve esaslar belirlendi.
Yeni düzenleme, kurumun yürüttüğü Ar-Ge faaliyetlerinden ortaya çıkan buluşların korunması ve ekonomik değere dönüştürülmesi sürecini ayrıntılı şekilde tanımlıyor. Yönetmelikte ayrıca bu buluşların ticarileştirilmesi ve elde edilen gelirlerin nasıl paylaşılacağına ilişkin hükümler de yer alıyor.
YÖNETMELİĞİN AMACI VE KAPSAMI BELİRLENDİ
Yönetmeliğin temel amacı, TENMAK bünyesinde geliştirilen fikrî ve sınai ürünlerin yönetimi ile bu ürünlere konu teknolojilerin transfer sürecini düzenlemek olarak açıklandı.
Düzenleme kapsamında;
Kurumun hak sahibi olduğu veya ortak olduğu fikrî ve sınai ürünler
Kuruma bildirilen buluşlar ve teknolojiler
Bu ürünlerin tescil edilmesi, korunması ve ticarileştirilmesi
gibi süreçlerin nasıl yürütüleceği net şekilde belirlendi.
Yönetmelik aynı zamanda buluş, tasarım, teknik bilgi ve benzeri zihinsel ürünleri kapsayan fikrî ve sınai hakların yönetimine ilişkin kuralları da içeriyor.
TENMAK PROJELERİNDE GELİŞTİRİLEN BULUŞLAR KURUMA AİT OLACAK
Yönetmeliğe göre TENMAK Ar-Ge birimleri tarafından yürütülen projelerde ortaya çıkan fikrî ve sınai ürünlerin hak sahipliği doğrudan kuruma ait olacak.
Proje sırasında geliştirilen bir buluş, tasarım ya da teknik bilgi ortaya çıktığında proje yöneticisi veya sorumlusu bu durumu en geç 15 iş günü içinde kurumun ilgili birimine bildirmekle yükümlü olacak.
Bu bildirimlerin ardından ilgili birim tarafından inceleme yapılacak ve gerekli görülmesi halinde tescil başvurusu süreci başlatılacak.
Ayrıca TENMAK tarafından desteklenen projelerde ortaya çıkan buluşların hak sahipliği de proje sözleşmesinde farklı bir hüküm bulunmadıkça kuruma ait olacak.
FİKRÎ VE SINAİ HAKLAR KOMİSYONU DEĞERLENDİRME YAPACAK
Yönetmelik kapsamında fikrî ve sınai ürünlerin değerlendirilmesi için özel bir yapı oluşturuldu.
TENMAK bünyesinde kurulacak Fikrî ve Sınaî Haklar Komisyonu, bildirilen buluş ve teknolojilerin korunup korunmayacağı, tescil edilip edilmeyeceği ve ticarileştirilip ticarileştirilmeyeceği konularında değerlendirme yapacak.
Komisyonun değerlendirmeleri doğrultusunda nihai karar kurum başkanı tarafından verilecek. Koruma altına alınmasına karar verilen buluşlar için gerekli tescil işlemleri yürütülecek.
Ayrıca stratejik öneme sahip teknolojiler için yurt dışında da tescil başvurusu yapılabilecek.
TEKNOLOJİLER TİCARİLEŞTİRİLEBİLECEK
Yönetmelikte teknoloji transferine ilişkin detaylı hükümler de yer aldı. Buna göre ticari potansiyeli olduğu değerlendirilen teknolojiler kurumun teknoloji portföyüne alınacak.
Bu portföyde yer alan teknolojiler;
Devir
Lisanslama
Ortaklık kurulması
Münhasır lisans verilmesi
gibi yöntemlerle üçüncü taraflara aktarılabilecek.
Teknoloji transferi ilan yöntemiyle ya da belirli kuruluşlara davet gönderilerek gerçekleştirilebilecek. Gizlilik gerektiren durumlarda ise yalnızca davet yöntemi uygulanabilecek.
TEKNOLOJİ TRANSFERİ SÜRECİ DETAYLI ŞEKİLDE BELİRLENDİ
Yönetmelikte teknoloji transferi sürecinin nasıl yürütüleceği de ayrıntılı olarak tanımlandı.
Buna göre teknoloji portföyüne alınan bir buluş için ön analiz yapılacak. Bu analizde pazar potansiyeli, maliyet hesapları, kullanım alanları ve olası müşteriler değerlendirilecek.
Transferin yapılabilir olduğuna karar verilmesi halinde ikinci aşamada daha kapsamlı bir mali analiz hazırlanacak. Bu analizde transfer bedeli, yöntemleri ve şartları belirlenecek.
Son aşamada ise ilgili teknoloji için ilan veya davet süreci başlatılarak uygun teklif sahibi belirlenerek sözleşme imzalanacak.
BULUŞ SAHİPLERİNE GELİR PAYI VERİLEBİLECEK
Yönetmelikte dikkat çeken düzenlemelerden biri de gelir paylaşımına ilişkin hükümler oldu.
TENMAK’a ait bir teknolojinin ticarileştirilmesi sonucunda elde edilen net gelirin en fazla yüzde 50’si, o teknolojiyi geliştiren araştırmacılara dağıtılabilecek.
Gelir paylaşımı yapılırken;
geliştirme maliyetleri
tescil giderleri
teknoloji transfer süreçleri
gibi masraflar toplam gelirden düşülerek net gelir hesaplanacak.
Araştırmacılara yapılacak gelir dağıtımı ise katkı oranlarına göre belirlenecek.
GİZLİLİK VE ETİK KURALLAR VURGULANDI
Yönetmelikte fikrî ve sınai ürünlere ilişkin gizlilik kurallarına da yer verildi.
Buna göre bir buluş tescil başvurusu yapılmadan önce üçüncü kişilerle paylaşılmayacak. Bu kurala uyulmaması halinde doğacak zararlardan ilgili kişiler sorumlu olacak.
Ayrıca yönetmelik kapsamında yürütülen tüm işlemlerde TENMAK’ın etik kurallarına uyulması zorunlu olacak. Etik ihlali tespit edilmesi halinde sözleşme feshi dahil çeşitli yaptırımlar uygulanabilecek.
YÖNETMELİK RESMÎ GAZETE’DE YÜRÜRLÜĞE GİRDİ
TENMAK’ın fikrî ve sınai hakların yönetimine ilişkin yeni düzenlemesi 13 Mart 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi.
Yönetmelik hükümlerinin uygulanmasından Türkiye Enerji, Nükleer ve Maden Araştırma Kurumu Başkanı sorumlu olacak.
Yorumlar
Kalan Karakter: