21 Şubat 2026 tarihli ve 33175 sayılı Resmî Gazete’de, Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından hazırlanan “İstilacı Yabancı Türlerin Girişinin ve Yayılmasının Önlenmesi ile Yönetimi Hakkında Yönetmelik” yayımlanarak yürürlüğe girdi.
Düzenleme; biyolojik çeşitlilik, ekonomi ve insan sağlığı üzerinde tehdit oluşturan istilacı yabancı türlerin ülkeye girişini, yayılımını ve yönetimini kapsamlı şekilde düzenliyor.
HANGİ TÜRLER KAPSAMDA?
Yönetmelik; karasal ve sucul ortamlarda kasıtlı veya kasıtsız şekilde ülkeye giren ve yayılım gösteren istilacı yabancı türleri kapsıyor.
Ancak;
Biyogüvenlik Kanunu kapsamındaki GDO’lar,
Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu kapsamındaki patojenler ve bazı zararlı organizmalar,
Su Ürünleri Kanunu çerçevesinde belirli şartları sağlayan türler,
yönetmelik kapsamı dışında bırakıldı.
UİST LİSTESİ OLUŞTURULACAK
Yönetmelikle birlikte “Ulusal İstilacı Yabancı Tür (UİST) Listesi” oluşturulacak. Bir türün listeye alınabilmesi için:
Türkiye’de yabancı tür olduğunun bilimsel olarak tespit edilmesi,
Ülke içinde yaşayabilir ve yayılabilir potansiyele sahip olması,
Biyolojik çeşitlilik, insan sağlığı veya ekonomi üzerinde ciddi olumsuz etki ihtimalinin bulunması,
Risk değerlendirmesi sonucunda önlem alınmasının gerekli görülmesi
gerekecek.
Liste, danışma gruplarının çalışması sonrası Komisyon kararıyla belirlenecek ve Bakanlığın internet sitesinde yayımlanacak. Üç yılda bir kapsamlı gözden geçirme yapılacak.
RİSK DEĞERLENDİRMESİ ZORUNLU
Listeye alınacak türler için ayrıntılı risk değerlendirmesi yapılacak. Bu kapsamda:
Türün taksonomik kimliği ve istila geçmişi,
Yayılma yolları,
İklim değişikliği koşullarında yayılma ihtimali,
Ekosistem, insan sağlığı ve ekonomi üzerindeki etkileri,
Muhtemel zararın maliyeti
incelenecek.
YASAKLAR NET: GİRİŞ, ÜRETİM, SATIŞ YOK
UİST listesinde yer alan türler:
Ülkeye sokulamayacak,
Transit taşınamayacak,
Kapalı muhafaza dâhil bulundurulamayacak,
Üretilemeyecek, yetiştirilemeyecek,
Ticarete konu edilemeyecek,
Çevreye salınamayacak.
Kasıtsız girişlerin önlenmesi için ilgili kurumlara da sorumluluk verildi.
İSTİSNAİ DURUMLARDA İZİN
Bilimsel araştırma, tıbbi kullanım veya üstün kamu yararı ve zaruret hâlinde Komisyon kararıyla sınırlı izin verilebilecek. Ancak bu izinler:
Kapalı muhafaza şartı,
Kaçışa karşı güvenlik tedbirleri,
Acil durum planı hazırlanması,
Resmî denetim
gibi sıkı koşullara bağlandı.
Kaçma ya da yayılma riski oluşması hâlinde izin iptal edilebilecek.
ERKEN TESPİT VE HIZLI İMHA MEKANİZMASI
Yönetmelikle birlikte ulusal bir izleme sistemi kurulacak. Yeni bir istilacı türün tespiti halinde:
Genel Müdürlük ilgili kurumlara bildirim yapacak,
Erken evrede hızlı imha önlemleri uygulanacak,
Hedef dışı türlere zarar verilmemesi gözetilecek.
Teknik olarak imkânsızlık veya orantısız maliyet gibi durumlarda hızlı imha uygulanmayabilecek; bunun yerine sınırlandırma tedbirleri devreye alınacak.
GENİŞ YAYILIMLI TÜRLER İÇİN YÖNETİM PLANI
Popülasyonu yayılmış türler için 18 ay içinde yönetim tedbirleri belirlenecek. Bu tedbirler:
İmha,
Popülasyon kontrolü,
Sınırlandırma,
Ekosistem direncini artırıcı önlemler
şeklinde uygulanacak.
Hasar gören ekosistemler için fayda-maliyet analizine dayalı restorasyon çalışmaları yapılacak.
KOMİSYON VE TEKNİK DANIŞMA GRUPLARI
Yönetmelikle “Ulusal İstilacı Yabancı Türler Komisyonu” oluşturuluyor. Komisyon;
UİST listesini onaylayacak,
İzin süreçlerini karara bağlayacak,
Yönetim ve acil eylem planlarını onaylayacak,
Kurumlar arası koordinasyonu sağlayacak.
Ayrıca sucul ve karasal türler için ayrı teknik danışma grupları kurulacak.
GÜMRÜK VE SINIR KONTROLLERİ ARTACAK
UİST listesindeki türlerin yasadışı girişini önlemek amacıyla, gümrüklerde GTİP numaraları esas alınarak resmî kontroller yapılacak. İzin verilen türler ise özel denetime tabi tutulacak.
Yeni yönetmelikle Türkiye’de istilacı yabancı türlere karşı bilimsel temelli, merkezi ve çok paydaşlı bir mücadele mekanizması kurulmuş oldu. Amaç; biyolojik çeşitliliğin korunması, ekonomik kayıpların önlenmesi ve insan sağlığının güvence altına alınması.
Yorumlar
Kalan Karakter: